Podobnie jak ciśnienie krwi, cholesterol czy glikemia, również nastrój powinien być rutynowo monitorowany w podstawowej opiece zdrowotnej, ponieważ stanowi czynnik ryzyka dla innych schorzeń oraz bezpośrednio wpływa na samopoczucie. Jeśli lekarz rodzinny chce upewnić się, że pacjent nie pozostanie bez diagnozy i jeśli przychodnia jest w stanie zaspokoić potrzeby pacjentów (patrz Kierowanie na psychoedukację i/lub psychoterapię), lekarz rodzinny powinien rozważyć rutynowe badania przesiewowe na depresję, np. u wszystkich nowych pacjentów.
Istnieje wiele narzędzi do badań przesiewowych na depresję.
WHO-5 może być wykorzystany jako pierwsza linia badań przesiewowych na depresję. Jest to dobrze zwalidowane narzędzie do badań przesiewowych na depresję w podstawowej opiece zdrowotnej. Jest łatwe w użyciu i krótkie, zawiera tylko pięć pytań, wszystkie w ujęciu pozytywnym (bez wyraźnej wzmianki o 'depresji'). Jeśli wynik pacjenta jest mniejszy lub równy 13, może to oznaczać epizod depresyjny (czułość 80%). U tych pacjentów diagnoza powinna zostać pogłębiona przez lekarza rodzinnego.
Innym narzędziem przesiewowym do stosowania w podstawowej opiece zdrowotnej jest PHQ-9, który pozwala lekarzowi rodzinnemu określić nasilenie objawów depresji i stopień upośledzenia czynnościowego. To narzędzie jest również zwalidowane i wrażliwe na zmiany w czasie. Wynik w zakresie 5-9 wskazuje na łagodną depresję, 10-14 wskazuje na umiarkowaną depresję, a 15+ wskazuje na ciężką depresję. Szczególną uwagę należy zwrócić na twierdzące odpowiedzi w punkt 9 ('miałeś myśli, że lepiej by było umrzeć albo w jakiś sposób się raniłeś').
Najważniejsze wyzwania w diagnozowaniu depresji są dwupoziomowe:
Odróżnienie od 'uczucia przygnębienia', to znaczy od normalnych lub przejściowych uczuć depresyjnych.
Możliwość bagatelizowania wpływu nawet lekkich objawów depresji, które można leczyć.
Istnieje kilka aspektów epizodu depresyjnego, które wskazują na jego nasilenie, w tym apatia, odrętwienie emocjonalne, poczucie winy, poważne poczucie beznadziei, codzienne wahania nastroju, myśli samobójcze, objawy psychotyczne i zmiany osobowości.
Diagnoza różnicowa
Aby postawić diagnozę depresji, należy wziąć pod uwagę zaburzenia nastroju spowodowane uwarunkowaniami organicznymi. Należy wykluczyć bądź leczyć depresję somatyczną i/lub jatrogenną wynikającą z następujących czynników:
dysfunkcja endokrynologiczna, taka jak nadczynność lub niedoczynność tarczycy, nadczynność przytarczyc, hiperkortyzolizm,
zaburzenia neurologiczne,
infekcje wirusowe,
zespoły nowotworowe i paranowotworowe,
reakcja autoimmunologiczna,
przyczyny farmakologiczne, takie jak kortykoterapia, nadużywanie i uzależnienie od benzodiazepin, itp.